Wat moet je weten over een sabbatical? In het kort:
Bij een sabbatical neem je een paar maanden tot een jaar vrij van je werk. Je contract loopt intussen door, dus daarna ga je gewoon terug naar je eigen baan.
In Nederland heb je geen wettelijk recht op een sabbatical. Of het kan, hangt af van je cao, je contract of gewoon van wat je met je werkgever afspreekt.
Een sabbatical is bijna altijd onbetaald. Met gespaard verlof of een regeling van je werkgever kun je een deel van die tijd toch doorbetaald krijgen.
Zonder salaris verandert er meer dan je denkt: je pensioenopbouw, je verzekering bij ziekte en soms je toeslagen.
Op je cv hoeft een sabbatical geen probleem te zijn. Leg kort uit wat je hebt gedaan en waarom je terugkomt.
Wat is een sabbatical?
De betekenis van een sabbatical is simpel: je spreekt met je werkgever af dat je een tijd niet komt werken, meestal een paar maanden. Je blijft al die tijd gewoon in dienst. Na afloop keer je terug naar je werkgever. Je stopt dus tijdelijk, je stopt niet voorgoed.
Hoe lang een sabbatical duurt, ligt nergens vast. De meeste mensen nemen er een van drie tot zes maanden, maar een volledig jaar komt ook voor. Vooral drie maanden zie je vaak. Pas na een paar weken ben je echt los van je werk, en drie maanden zonder salaris is voor de meesten nog wel op te brengen. In Engelstalige contracten en vacatures zie je ook vaak de term sabbatical leave. Dat Engelse woord is in het Nederlands gewoon overgenomen.
Wat mensen met die tijd doen, verschilt enorm. De een maakt een wereldreis, de ander zorgt een tijd voor een ouder, volgt een opleiding of komt bij van een paar zware jaren. Een vaste invulling is er niet. Het idee erachter is wel steeds hetzelfde: even afstand nemen, zonder je baan op te geven.
Waar komt het woord sabbatical vandaan?
Sabbatical is afgeleid van sabbat, het Hebreeuwse woord voor rust. Volgens de Bijbel lieten boeren hun akkers om de zeven jaar een jaar lang braak liggen. Dat heette het sabbatjaar.
Universiteiten in de Verenigde Staten namen dat idee eind negentiende eeuw over. Hoogleraren kregen ongeveer eens in de zeven jaar een periode vrij om onderzoek te doen of bij te tanken. Vanuit de academische wereld is het begrip later naar het gewone bedrijfsleven verhuisd, en nu kan in principe iedereen een sabbatical nemen.
Sabbatical, onbetaald verlof of ontslag nemen: wat is het verschil?
De drie worden vaak door elkaar gehaald, maar de gevolgen verschillen nogal. Een sabbatical is eigenlijk een vorm van onbetaald verlof, alleen langer en meestal met een duidelijk doel. Bij ontslag nemen houdt je contract helemaal op.
| Sabbatical | Onbetaald verlof | Ontslag nemen | |
|---|---|---|---|
| Contract | Blijft bestaan | Blijft bestaan | Stopt |
| Duur | Meestal 3 tot 12 maanden | Vaak dagen tot enkele weken | Onbepaald |
| Salaris | Meestal niet | Nee | Nee |
| Terugkeer | Afgesproken | Afgesproken | Geen garantie |
| WW | Nee | Nee | Meestal niet |
Het grootste verschil zit in de zekerheid. Met een sabbatical weet je dat je baan er straks nog is. Je bent ook beschermd tegen ontslag, want je contract loopt gewoon door. Neem je zelf ontslag, dan ben je vrijer, maar dan heb je in de regel ook geen recht op een WW-uitkering. Het UWV ziet dat als verwijtbaar werkloos. Speel je met de gedachte om voor een sabbatical ontslag te nemen, reken dan goed uit of je die periode zonder inkomen kunt overbruggen, en hoe lang het daarna duurt om weer iets te vinden.
Heb je recht op een sabbatical?
Kort gezegd: nee, niet automatisch. Toch is het vaak wel mogelijk. Het hangt er vooral van af waar je werkt en hoe je het aanpakt.
Geen wettelijk recht in Nederland
Er staat nergens in de Nederlandse wet dat je recht hebt op een sabbatical. De wet regelt maar een paar vormen van onbetaald verlof, zoals ouderschapsverlof en langdurend zorgverlof. Een sabbatical hoort daar niet bij. Je werkgever mag je verzoek dus weigeren, ook zonder heel zwaarwegende reden.
Afspraken in je cao of via je werkgever
Dat er geen wettelijk recht is, wil niet zeggen dat het nergens geregeld is. Een aantal cao's noemt de sabbatical expliciet. In de cao van de Nederlandse universiteiten staat bijvoorbeeld dat de werkgever sabbatical leave kan toekennen. Dan maak je samen afspraken over de duur, het salaris en de pensioenpremie. Andere cao's werken met een spaarbudget waarmee je zelf een langere periode vrij kunt opbouwen. Daarover hieronder meer.
Staat er niets in je cao? Kijk dan in je arbeidsovereenkomst of het personeelshandboek. Grotere werkgevers hebben er soms een eigen regeling voor. En is er helemaal niets geregeld, dan kun je het altijd gewoon vragen. Veel werkgevers zeggen liever ja tegen een tijdelijke pauze dan dat ze een goede medewerker voorgoed kwijtraken.
Sabbatical bij de Rijksoverheid
Werk je bij het Rijk? Dan staat langdurend verlof gewoon in de Cao Rijk. Neem je het voor jezelf, dan kun je maximaal twaalf maanden vrij krijgen, maar zonder salaris. Je vraagt het van tevoren aan bij je leidinggevende. Die mag er voorwaarden aan verbinden, en je verlof gaat pas in als je daar schriftelijk mee akkoord bent gegaan. Let op je pensioen: ben je langer dan twee weken weg, dan betaal je zelf zowel het werknemers- als het werkgeversdeel van de premie. Wil je een deel van die tijd toch betaald hebben? Via het IKB-spaarverlof kun je vooraf een deel van je inkomen omzetten in extra verlofuren. Kom je terug met plannen voor een andere richting? Ons cv-voorbeeld voor een carrièreswitch helpt je op weg.
Is een sabbatical betaald?
Meestal niet. Een sabbatical is in de basis onbetaald verlof: je werkgever betaalt geen salaris, en jij hoeft niet te werken. Maar er zijn manieren om die periode toch (deels) betaald te krijgen.
Verlofsparen en regelingen van je werkgever
De meest gebruikte manier is verlof sparen. Je schuift dan een paar jaar lang bovenwettelijke vakantiedagen door, zodat je later een langere periode met behoud van salaris vrij kunt nemen. Fiscaal mag je sinds 2021 tot honderd weken verlof opsparen. Let wel op: bovenwettelijke vakantiedagen verjaren normaal na vijf jaar, tenzij je werkgever daar andere afspraken over maakt. Leg zo'n spaarafspraak dus vast.
Sommige cao's hebben hier een eigen potje voor. In de Cao Ziekenhuizen bouw je bijvoorbeeld elk jaar uren voor je persoonlijk levensfasebudget op, en die mag je opsparen voor een langer verlof. De kinderopvang werkt met een levensfasebudget, waarbij de werkgever een deel van je ingelegde uren verdubbelt. Werk je met een individueel keuzebudget (IKB), dan kun je dat soms ook inzetten om vrije tijd te kopen.
Een andere optie die je bij sommige werkgevers ziet: een paar jaar wat minder salaris ontvangen, bijvoorbeeld 80 procent, en daarna een periode vrij met doorbetaling van dat bedrag. Zo spreid je de klap. Bestaat zoiets niet bij jouw werkgever? Je kunt ook een mix maken van gespaarde vakantiedagen en een onbetaald stuk.
Financiële gevolgen: pensioen, zorgverzekering en toeslagen
Geen salaris betekent meer dan een lege rekening aan het eind van de maand. Dit zijn de dingen waar je echt even naar moet kijken:
Pensioen. Of je pensioen blijft opbouwen, verschilt per pensioenfonds en cao. Bij ABP, het fonds voor overheid en onderwijs, loopt de opbouw bij onbetaald verlof gewoon door. Bij veel andere fondsen stopt de opbouw tijdelijk, soms met de mogelijkheid om zelf premie bij te betalen. Je nabestaandenpensioen blijft bij onbetaald verlof tot achttien maanden in de regel gewoon staan. Vraag je pensioenfonds wat er in jouw situatie gebeurt.
Ziekte. Word je tijdens je sabbatical ziek, dan heb je geen recht op loondoorbetaling. Spreek daarom vooraf af dat je sabbatical stopt op het moment dat je ziek wordt. Dan val je weer onder de normale regels.
Zorgverzekering. Zolang je in Nederland woont, blijf je verplicht verzekerd en betaal je je premie zelf door. Ga je langer dan acht maanden binnen een jaar naar het buitenland, dan moet je je uitschrijven bij de gemeente. Dat kan gevolgen hebben voor je zorgverzekering en je AOW-opbouw. Zoek dat dus ruim van tevoren uit.
Vakantiedagen. Tijdens onbetaald verlof bouw je geen vakantiedagen op.
Toeslagen. Daalt je inkomen, dan heb je misschien recht op meer huurtoeslag of zorgtoeslag. Geef je nieuwe inkomen door via Mijn toeslagen. Heeft je partner toeslagen? Dan telt jouw lagere inkomen daar ook in mee.
Een handige vuistregel: tel je vaste lasten per maand op, vermenigvuldig dat met het aantal maanden dat je weg bent, en zet daar nog een flinke buffer bovenop voor de eerste maand na terugkomst. Je salaris komt dan meestal pas aan het einde van die maand binnen.
Hoe neem je een sabbatical?
Een goede sabbatical begint lang voordat je vertrekt. Hoe beter je het voorbereidt, hoe groter de kans dat je werkgever ja zegt, en hoe soepeler je straks weer instapt.
Bepaal wat je wilt. Waarom wil je weg, en hoe lang? Een helder doel maakt je verhaal sterker, zowel richting je werkgever als straks in een sollicitatiegesprek.
Zet je financiën op een rij. Maak een begroting en kijk hoe lang je zonder salaris kunt. Check ook je pensioen en verzekeringen, zoals hierboven beschreven.
Lees je cao en contract. Misschien is er al een regeling, of heb je gespaarde uren die je kunt inzetten.
Kaart het op tijd aan. Bespreek het minstens drie tot zes maanden van tevoren met je leidinggevende, bij een lange sabbatical liever nog eerder. Kies een rustig moment, niet midden in een drukke periode.
Kom met een plan. Laat zien dat je hebt nagedacht over de overdracht: wie neemt je taken over, wat moet er vóór je vertrek af, en wanneer ben je eventueel bereikbaar?
Leg alles op papier. Mondeling akkoord is mooi, maar zet de afspraken daarna altijd zwart op wit.
Plan je terugkeer. Spreek een moment af om een paar weken voor je terugkomst even contact te hebben, zodat je weet wat er intussen is veranderd.
Wat zet je precies in die schriftelijke afspraak? Denk in elk geval aan:
de begin- en einddatum van je sabbatical;
of je terugkeert in dezelfde functie of in een gelijkwaardige functie;
wat er gebeurt met je pensioenopbouw, en wie welk deel van de premie betaalt;
wat er gebeurt als je tijdens je sabbatical ziek wordt;
of je eerder terug mag komen, en wat er gebeurt als je wilt verlengen;
of je in die periode ergens anders mag werken, bijvoorbeeld als vrijwilliger of freelancer.
Sabbatical nemen als 50-plusser
Steeds meer vijftigers nemen een sabbatical. De kinderen zijn de deur uit, de hypotheek is vaak lager en er is ineens ruimte om iets te doen wat je altijd hebt uitgesteld. Toch zijn er een paar dingen die op deze leeftijd net wat zwaarder wegen.
Het eerste is je pensioen. Hoe dichter je bij je pensioendatum zit, hoe minder tijd je hebt om een gat in je opbouw nog te compenseren. Kijk daarom vooraf op mijnpensioenoverzicht.nl wat je verwachte pensioen is, en vraag je fonds wat een jaar zonder opbouw precies kost. Ga je lang naar het buitenland, let dan ook op je AOW: als je je uitschrijft, kan je opbouw stoppen. Via de SVB kun je je daar in sommige gevallen vrijwillig voor verzekeren.
Het tweede is de terugkeer naar werk. Een sabbatical met een afgesproken terugkeerdatum is op deze leeftijd een stuk veiliger dan ontslag nemen. Een nieuwe baan vinden na je vijftigste kan best, maar het duurt vaak langer. Een actueel cv dat je per vacature aanpast, maakt dan echt verschil. Met een sabbatical houd je je baan én je ontslagbescherming.
Twijfel je of een volledige stop wel nodig is? Voor sommige 50-plussers werkt het beter om structureel minder te gaan werken, of om eerder deels met pensioen te gaan. Kijk ook of je cao een seniorenregeling heeft. Die bieden soms extra vrije uren vanaf een bepaalde leeftijd.
Voor- en nadelen van een sabbatical
Een sabbatical klinkt als een droom, en dat kan het ook zijn. Maar het is goed om ook de keerzijde te kennen voordat je de knoop doorhakt.
Wat zijn de voordelen? Je krijgt ruimte om echt op te laden, iets wat een vakantie van twee weken vaak niet lukt. Je kunt dingen doen waar je anders nooit tijd voor hebt, zoals reizen, een opleiding of zorgen voor iemand. Veel mensen komen terug met nieuwe energie en een scherper beeld van wat ze willen. En je doet het allemaal zonder je baan op te geven.
Daar staan ook nadelen tegenover. Je mist een tijd salaris, en vaak ook pensioenopbouw. Bij ziekte ben je minder goed beschermd. Op je werk gaat het leven intussen gewoon door: projecten worden overgenomen, collega's vertrekken en je moet bij terugkomst soms even je plek opnieuw vinden. En sommige mensen merken tijdens hun sabbatical dat ze eigenlijk helemaal niet terug willen. Dat is niet erg, maar wel iets om rekening mee te houden. Ga je dan op zoek naar iets anders, lees dan eerst hoe je een goed cv maakt.
Wat als je werkgever nee zegt?
Een nee hoeft niet het einde van het verhaal te zijn. Vraag eerst waarom. Gaat het om de timing, de duur, of de vraag wie je werk overneemt? Vaak zit er iets in waar je een oplossing voor kunt bedenken. Zo'n gesprek lijkt eigenlijk op een salarisonderhandeling: kom goed voorbereid en weet van tevoren op welke punten je wilt toegeven.
Een paar alternatieven die je kunt voorstellen:
Een kortere periode. Een sabbatical van drie maanden is voor veel werkgevers makkelijker te regelen dan een heel jaar.
Een ander moment. Stel voor om te gaan in een rustigere periode, of pas na een groot project.
Gespaarde vakantiedagen inzetten. Zo kost het je werkgever minder en ben je deels betaald weg.
Tijdelijk minder werken. Een paar maanden drie dagen per week geeft ook lucht, zonder dat je helemaal weg bent.
Ouderschapsverlof. Heb je een kind jonger dan acht jaar? Op ouderschapsverlof heb je wél wettelijk recht, en een deel ervan wordt via het UWV betaald. Meer over je rechten rond de geboorte van een kind lees je in ons artikel over zwangerschapsverlof.
Blijft het nee, en wil je echt weg? Dan blijft ontslag nemen als laatste optie over. Dat is een grote stap. Je hebt geen terugkeergarantie en meestal ook geen recht op WW. Ga je die kant op, lees dan eerst hoe je een ontslagbrief schrijft, zodat je in elk geval netjes vertrekt. Vraag je leidinggevende dan ook meteen of je hem of haar als referentie op je cv mag opgeven. En denk alvast na over de stap erna: in ons artikel over opnieuw solliciteren na ontslag lees je hoe je dat aanpakt. Wil je eerst rustig rondkijken voordat je opzegt? Dan helpen deze tips over discreet solliciteren terwijl je al een baan hebt.
Sabbatical op je cv: zo leg je het uit
Blijf je bij je werkgever, dan valt er op je cv niets te verklaren. Je contract liep immers gewoon door. Ga je na je sabbatical solliciteren, of had je ontslag genomen? Dan zie je een paar maanden zonder werk op je cv. Dat is helemaal niet erg, zolang je het goed uitlegt. Meer tips over dit soort periodes vind je in ons artikel over een gat in je cv.
Zet je sabbatical gewoon als aparte regel bij je werkervaring op je cv, met de periode erbij. Zo maak je van een gat een verhaal. Deed je in die tijd ook iets naast je reis, zoals een eigen project of een functie bij een vereniging? Dat zet je bij je nevenactiviteiten op je cv.
Heb je een cursus gevolgd, vrijwilligerswerk gedaan of een nieuwe taal geleerd? Lees dan hoe je cursussen en certificaten op je cv vermeldt, vrijwilligerswerk op je cv zet of je talenkennis op je cv beschrijft.
Je kunt ook een zinnetje aan je sabbatical wijden in je persoonlijk profiel op je cv, zeker als die je een nieuwe richting heeft gegeven. In je sollicitatiebrief kun je er kort op ingaan in de alinea over je motivatie. Bekijk de structuur van een sollicitatiebrief om te zien waar die alinea past.
In een sollicitatiegesprek komt de vraag waarschijnlijk wel even langs. Houd je antwoord kort, eerlijk en positief. Vertel waarom je de sabbatical nam, wat je ermee hebt gedaan en vooral waarom je nu klaar bent voor deze baan. Bijvoorbeeld: "Na acht jaar in dezelfde functie wilde ik bewust een pauze nemen om te reizen en na te denken over mijn volgende stap. Ik heb gemerkt dat ik meer met mensen wil werken, en daarom solliciteer ik op deze rol." Je hoeft je nergens voor te verontschuldigen. Werkgevers zien een goed voorbereide sabbatical steeds vaker als een teken dat je weet wat je wilt. Bedenk zelf ook een paar goede vragen voor je sollicitatiegesprek, bijvoorbeeld over hoe het team werkt of wat er de eerste maanden van je wordt verwacht.
Veelgestelde vragen over een sabbatical
Hoe lang duurt een sabbatical?
Daar zijn geen vaste regels voor. De meeste sabbaticals duren tussen de drie en twaalf maanden, met drie tot zes maanden als meest gekozen lengte. Hoe lang het bij jou kan, spreek je af met je werkgever of staat in je cao.
Kan je werkgever een sabbatical weigeren?
Ja. Er is in Nederland geen wettelijk recht op een sabbatical, dus je werkgever mag nee zeggen. Alleen als je cao of contract je er recht op geeft, ligt dat anders.
Bouw je pensioen op tijdens een sabbatical?
Dat hangt af van je pensioenfonds en je cao. Bij ABP loopt de opbouw bij onbetaald verlof door, bij veel andere fondsen stopt die tijdelijk. Soms kun je zelf premie bijbetalen. Vraag het voor je vertrek na bij je pensioenfonds of werkgever.
Ben je verzekerd tijdens een sabbatical?
Voor je zorgverzekering wel, zolang je in Nederland ingeschreven staat en je premie blijft betalen. Bij ziekte heb je tijdens onbetaald verlof geen recht op loondoorbetaling. Spreek daarom af dat je sabbatical eindigt als je ziek wordt. Ga je naar het buitenland, regel dan ook een goede reisverzekering.
Wat is het Engelse woord voor sabbatical?
Ook gewoon sabbatical, of voluit sabbatical leave. Voor een langere loopbaanonderbreking zie je in het Engels ook vaak career break.
Meer over verlof, ontslag en je volgende carrièrestap lees je op onze carrièreblog. Of vind alle informatie terug over hoe je een professioneel cv maakt via CVMaker.
)



)

)
